Gözyaşı kanalı tıkanıklığı, gözyaşının burna akamaması sonucu gözün sürekli sulanmasıyla seyreden bir durumdur. Bebeklerde çoğunlukla doğumsal bir zardan kaynaklanır ve ilk yılda sıklıkla kendiliğinden açılır. Erişkinde ise kalıcı bir daralma söz konusudur. Tedavide sondalama, endoskopik cerrahi ve uygun hastalarda lazer destekli yöntemler muayeneye göre seçilir.
Gözyaşı kanalı tıkanıklığı, gözyaşının göz yüzeyinden burna akamaması sonucu gözün sürekli sulanmasıyla kendini gösterir. Aynı belirti bir yenidoğanda da, ileri yaştaki bir erişkinde de görülebilir. Ancak iki yaş grubunda nedeni, seyri ve tedavisi farklıdır. Bu yazıda doğumsal ve edinsel tıkanıklığı yaşa göre ele alıyoruz. Lazer destekli cerrahi dahil tedavi seçeneklerini ve değerlendirme gerektiren belirtileri de açıklıyoruz.
Gözyaşı Kanalı Nedir, Nasıl Çalışır?
Gözyaşı, üst göz kapağının dış tarafındaki gözyaşı bezinde üretilir. Göz kırpıldıkça göz yüzeyine yayılır. Görevini tamamlayan gözyaşı, gözün iç köşesindeki küçük deliklerden (punktum) toplanır. Buradan ince kanalcıklar aracılığıyla burun kökündeki gözyaşı kesesine ulaşır. Keseden başlayan gözyaşı kanalı ise gözyaşını burun boşluğuna taşır. Ağladığımızda burnumuzun akmasının nedeni de budur.
Kanal, burun içine alt burun kanalı hizasında açılır. Bu açılma noktasında Hasner zarı adı verilen ince bir yapı bulunur. Gözyaşı kanalı tıkanıklığı, bu yolun herhangi bir noktasında daralma ya da kapanma olması durumudur. Gözyaşı boşalamaz ve gözde birikir. Tıp dilinde bu duruma nazolakrimal kanal tıkanıklığı denir.
Tıkanıklık kapak kenarındaki deliklerde, kanalcıklarda, kesede ya da keseden burna uzanan kanalda olabilir. Tıkanıklığın seviyesi, hem nedeni anlamak hem de tedaviyi seçmek için önemlidir. En sık karşılaşılan durum, keseden burna uzanan kanaldaki tıkanıklıktır.
Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığı En Sık Hangi Belirtiyle Kendini Gösterir?
En sık belirti, ağlamadan ya da gözü tahriş eden bir neden olmadan gözün sürekli sulanmasıdır. Gözyaşı kirpiklerde ve yanakta birikir. Sulanma özellikle rüzgârlı ve soğuk havada artar. Kişi gün içinde gözünü sık sık silmek zorunda kalır. Sulanmaya çoğu zaman çapaklanma ve gözün iç köşesinde akıntı eşlik eder. Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Kirpiklerde çapaklanma, özellikle sabahları kapakların yapışması
- Gözün iç köşesinde sarımsı akıntı
- Gözyaşının sürekli silinmesine bağlı göz kenarında ve yanakta kızarıklık
- Göz yüzeyinde biriken gözyaşı nedeniyle bulanık görme hissi
Her göz sulanması tıkanıklık anlamına gelmez. Göz kuruluğu, kapak kenarı iltihabı, kirpik batması ya da kapak pozisyon bozuklukları da sulanma yapabilir. Bu nedenle sulanmanın nedeni muayene ile ayırt edilmelidir. Sulanmanın tüm nedenlerini Göz Sulanması sayfamızda bulabilirsiniz.
Doğumsal (Konjenital) Tıkanıklık
Doğumsal tıkanıklık, gözyaşı kanalının burna açıldığı uçtaki ince zarın doğumda açılmamış olmasından kaynaklanır. Belirtiler genellikle doğumdan sonraki ilk haftalarda fark edilir. Bebeğin gözü sürekli nemlidir ve kirpiklerde çapak birikir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi verilerine göre yenidoğanlarda sık görülen bir durumdur. Bu tıkanıklıkların büyük çoğunluğu ilk 12 ay içinde kendiliğinden açılır.
Bebeklerde Görülme Sıklığı
Doğumsal tıkanıklık yenidoğanlarda sık karşılaşılan bir durumdur. Tek gözde olabileceği gibi iki gözde birden de görülebilir. Gözün sürekli nemli olması, kirpiklerde çapak ve iç köşede akıntı ailelerin en sık fark ettiği belirtilerdir.
Bebek genel olarak iyiyse ve gözün beyazı kızarık değilse bu belirtiler genellikle tıkanıklığı düşündürür. Gözde kızarıklık, ışıktan kaçma ya da renkli kısımda bulanıklık varsa başka nedenler araştırılmalıdır. Gözün büyük görünmesi de önemli bir bulgudur. Bu nedenle bebeklerde sulanma fark edildiğinde göz muayenesi önerilir.
İlk Aylarda Kendiliğinden Açılma İhtimali
Doğumsal tıkanıklıkların önemli bir bölümü, kanalın gelişimini tamamlamasıyla ilk yıl içinde açılır. Bu süreçte hekim, kesenin üzerine uygulanacak hafif bir masajı ailelere gösterebilir. Masaj doğru teknikle ve hekimin tarif ettiği şekilde yapılmalıdır. Akıntı varsa göz çevresinin temiz tutulması yeterli olabilir. Antibiyotikli damla gerekip gerekmediğine hekim karar verir.
Ailelerin En Sık Sorduğu: Ne Kadar Beklenir?
Bekleme süresi bebeğin yaşına, belirtilerin şiddetine ve enfeksiyon olup olmadığına göre belirlenir. Belirtiler 12 aylık civarında hâlâ sürüyorsa ya da sık enfeksiyon oluyorsa sondalama gibi girişimler gündeme gelir. Bu konudaki ayrıntıları Doğumsal Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığı sayfamızda okuyabilirsiniz.
Edinsel Tıkanıklık
Edinsel tıkanıklık, doğuştan değil, yaşam içinde ortaya çıkan tıkanıklıktır. Çoğunlukla erişkinlerde, özellikle 40 yaşından sonra görülür. Kadınlarda erkeklere göre daha sık rastlanır. Bunun kanal yapısındaki farklılıklarla ilişkili olduğu düşünülür. Başlangıçta yalnızca soğukta ve rüzgârda sulanma olur. Zamanla sulanma sürekli hâle gelebilir ve kesede iltihap gelişme olasılığı artar.
Yaşa Bağlı Daralma
Erişkinlerde en sık neden, kanalın iç yüzeyinde zamanla gelişen hafif iltihap ve buna bağlı daralmadır. Bu süreç yavaş ilerler. Tıkanıklık çoğu zaman kısmi olarak başlar. Kişi yalnızca belirli koşullarda gözünün sulandığını fark eder. Daralma ilerledikçe sulanma sürekli hâle gelir. Sulanmanın ihmal edilmemesi, tedavinin daha uygun koşullarda planlanmasına yardımcı olur.
Geçirilmiş Enfeksiyonlar
Gözyaşı kesesinin iltihabı (dakriyosistit), tekrarlayan göz enfeksiyonları ve sinüs iltihapları kanalda yapışıklık ve daralma yapabilir. Tıkanıklık da kesede iltihap gelişmesini kolaylaştırır. Bu iki durum birbirini besleyebilir.
Travma ve Sinüs Cerrahisi Sonrası
Yüz ve burun kırıkları, burun ve sinüs ameliyatları gözyaşı kanalını etkileyebilir. Bazı göz damlaları, bazı ilaçlar, radyoterapi ve nadiren bölgedeki kitleler de tıkanıklık nedenleri arasındadır. Bu nedenle erişkinde altta yatan neden dikkatle araştırılır. Ayrıntılı bilgi için Edinsel Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Daha önce yüz ya da burun bölgesinden ameliyat olduysanız bunu hekiminizle paylaşın. Uzun süredir kullandığınız göz damlaları da önemlidir. Bu bilgiler tıkanıklığın nedeninin anlaşılmasını kolaylaştırır.
İki Tabloda Tedavi Yaklaşımı Neden Farklılaşır?
Bebeklerde tıkanıklık çoğunlukla kanalın ucundaki ince bir zardan kaynaklanır. Bu yüzden önce takip ve masaj önerilir. Gerekirse kanal ince bir sondayla açılır. Erişkinde ise sorun genellikle kanal boyunca gelişmiş kalıcı bir daralmadır. Sondalama erişkinde çoğu zaman yeterli olmaz. Bu nedenle gözyaşına burna açılan yeni bir yol oluşturan cerrahi yöntemler gündeme gelir.
Erişkinde uygulanan başlıca yöntem dakriyosistorinostomidir (DSR). Bu ameliyat dıştan, burun içinden endoskopik olarak ya da uygun hastalarda lazer desteğiyle yapılabilir. Yöntemin ayrıntılarını endoskopik gözyaşı kanalı cerrahisi sayfamızda bulabilirsiniz. Hangi yöntemin uygun olduğu tıkanıklığın yeri, burun yapısı ve genel duruma göre belirlenir.
Tedavi seçenekleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| YöntemKimde düşünülürNasıl yapılırCiltte kesi | |||
| Takip ve kese masajı | Bebekler, ilk aylar | Hekimin gösterdiği masaj | Yok |
| Sondalama | Bebek ve küçük çocuklar | İnce sondayla kanalın açılması | Yok |
| Silikon tüp ya da balon | Tekrarlayan çocukluk tıkanıklıkları | Kanalın geçici destekle açık tutulması | Yok |
| Dıştan DSR | Erişkin, seçilmiş olgular | Burun kökü yanından küçük kesiyle | Var |
| Endoskopik DSR | Erişkin tıkanıklık, kese iltihabı | Burun içinden kamerayla | Yok |
| Lazer destekli DSR | Uygun seçilmiş erişkinler | Lazer lifiyle keseden buruna yol açılması | Yok |
Lazerle Gözyaşı Kanalı Cerrahisi Hangi Durumlarda Uygulanır?
Lazerle gözyaşı kanalı cerrahisi, gözyaşı kesesi ile burun boşluğu arasında lazer enerjisiyle yeni bir geçiş yolu açılmasını amaçlayan bir yöntemdir. İnce bir lazer lifi, gözün iç köşesindeki gözyaşı deliklerinden girilerek keseye ulaştırılır. İşlem burun içinden endoskopla izlenir ve kemikte küçük bir açıklık oluşturulur. Ciltte kesi yapılmadığı için yüzde iz beklenmez. Yöntem, uygun seçilmiş erişkin hastalarda bir seçenektir.
Lazer her tıkanıklık için uygun değildir. Tıkanıklığın yeri ve derecesi, burun yapısı ve kesede iltihap olup olmadığı yöntemin uygunluğunu belirler. Kemik yapının kalın olduğu ya da daha önce ameliyat geçirilmiş durumlarda başka yöntemler daha uygun olabilir. İşlem çoğunlukla genel anestezi ya da sedasyonla yapılır. Açılan yolun iyileşme döneminde açık kalması için silikon tüp yerleştirilebilir.
Lazer, endoskopik cerrahinin her durumda yerine geçen bir yöntem değildir. Önemli olan, hangisinin o hastanın tıkanıklığına daha uygun olduğudur. Karar ayrıntılı muayene sonrasında verilir. Ameliyattan sonra evde dikkat edilecekleri gözyaşı kanalı ameliyatı sonrası bakım yazımızda anlattık.
Tanıda Hangi Değerlendirmeler Yapılır?
Muayenede önce sulanmaya yol açabilecek diğer nedenler araştırılır. Kapakların pozisyonu, kirpikler, göz yüzeyi ve gözyaşı miktarı değerlendirilir. Gözyaşı yollarının açıklığı için kanalcıklardan serum fizyolojik verilerek yıkama testi yapılabilir. Bu test, sıvının burna ya da boğaza geçip geçmediğini gösterir. Tıkanıklığın hangi seviyede olduğu da bu testle anlaşılır.
Bebeklerde göze boyalı bir damla damlatılıp yaklaşık 5 dakika sonra gözde kalan boya miktarına bakılabilir. Bu basit test boşalmanın yavaş olup olmadığını gösterir. Erişkinlerde burun içinin endoskopla incelenmesi cerrahi planlama için önemlidir. Gerekli durumlarda özel görüntüleme ya da bilgisayarlı tomografi istenebilir.
Muayene bulguları tıkanıklığın tam mı kısmi mi olduğunu ortaya koyar. Kesede iltihap olup olmadığı ve burun yapısının tedaviye uygunluğu da değerlendirilir. Tedavi seçenekleri bu bulgulara göre hastayla birlikte konuşulur.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen tıkanıklıkta sulanma ve akıntı genellikle sürer. Kesede biriken gözyaşı mikropların çoğalmasına uygun bir ortam oluşturur. Bunun sonucunda gözyaşı kesesi iltihabı gelişebilir. Bu iltihap gözün iç köşesinde ağrılı, kızarık bir şişlikle kendini gösterir ve tekrarlayabilir. Sürekli sulanma görmede bulanıklığa ve göz çevresi ciltte tahrişe de yol açabilir.
Katarakt gibi göz içi bir ameliyat planlanıyorsa tıkanıklık önceden değerlendirilmelidir. Kese iltihabının belirtileri ve tedavisi için gözyaşı kesesi iltihabı sayfamıza göz atabilirsiniz. Tekrarlayan ataklar kanal ve kesede iz dokusu oluşturabilir. Bu da ileride yapılacak tedaviyi etkileyebilir. Nedeni erken öğrenmek, seçeneklerin daha rahat değerlendirilmesini sağlar.
Hangi Belirtiler Gecikmeden Değerlendirme Gerektirir?
Gözyaşı kanalı tıkanıklığı çoğu zaman yavaş ilerleyen ve acil olmayan bir durumdur. Birçok kişi sulanmayla aylarca, hatta yıllarca yaşar. Bazı belirtiler ise kesede iltihap geliştiğini gösterebilir. İltihabın çevre dokulara yayılması hızlı tedavi gerektirir. Sulanmanın başka bir göz hastalığından kaynaklandığını gösteren işaretler de vardır. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden göz hekimine başvurulmalıdır:
- Gözün iç köşesinde kızarık, ağrılı ve şiş bir alan oluşması
- Şişliğin kapağa ya da yanağa yayılması, ateş eşlik etmesi
- Yenidoğanda gözün iç köşesinde mavimsi bir şişlik fark edilmesi
- Bebekte sulanmaya ışıktan kaçma, gözde bulanıklık ya da büyüme eşlik etmesi
- Erişkinde sulanmaya kanlı akıntı ya da burun bölgesinde şişlik eşlik etmesi
Bebekte ışıktan kaçma ve sulanma birlikteyse başka göz hastalıklarının da ayırt edilmesi gerekir. Bu nedenle sulanması olan her bebeğin göz muayenesi önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Gözyaşı kanalı tıkanıklığı hakkında en sık sorulan sorular bebeklerdeki sulanma ve kendiliğinden açılma üzerinedir. Erişkinde tıkanıklığın nedenleri ve tedavi edilmezse ne olacağı da sık merak edilir. Aşağıdaki yanıtlar genel bilgi amaçlıdır. Kendi durumunuz için en doğru bilgi muayene sonrasında verilir.
Bebeğimin gözü sürekli sulanıyor, ne zaman doktora götürmeliyim?
Sürekli sulanma fark edildiğinde bir göz muayenesi yapılması önerilir. Gözün iç köşesinde kızarık şişlik, ışıktan kaçma, gözde bulanıklık ya da ateş varsa gecikmeden başvurulmalıdır.
Doğumsal gözyaşı kanalı tıkanıklığı kendiliğinden geçer mi?
Doğumsal tıkanıklıkların büyük bölümü ilk yıl içinde kendiliğinden açılır. Bu süreçte hekimin gösterdiği masaj ve takip önerilir. Geçmeyen ya da enfeksiyonla seyreden durumlarda sondalama gibi girişimler değerlendirilir.
Erişkinde gözyaşı kanalı neden tıkanır?
En sık neden kanalda zamanla gelişen iltihap ve daralmadır. Geçirilmiş enfeksiyonlar, yüz ve burun travmaları, sinüs ameliyatları ve bazı ilaçlar da neden olabilir. Nadiren bölgedeki kitleler de tıkanıklık yapabilir.
Gözyaşı kanalı tıkanıklığı iki gözde birden olur mu?
Evet, hem bebeklerde hem erişkinlerde iki gözde birden görülebilir. Her gözün durumu ayrı ayrı değerlendirilir. Tedavi planı da her göz için ayrı yapılır.
Tıkanıklık tedavi edilmezse hangi sorunlara yol açar?
Sulanma ve akıntı sürer, gözyaşı kesesinde iltihap gelişebilir ve tekrarlayabilir. Tekrarlayan ataklar iz dokusu oluşturabilir. Bu nedenle tıkanıklığın nedeni muayene ile belirlenmeli ve uygun tedavi planlanmalıdır.
Gözünüzde ya da bebeğinizin gözünde geçmeyen sulanma ve akıntı varsa nedenin belirlenmesi için muayene önerilir. Son güncelleme: 24.10.2026. Site editörünün iletişim bilgileri İletişim sayfasında yer alır.